Rat na Bliskom istoku trajao je nešto više od 15 nedelja pre nego što je postignut preliminarni mirovni sporazum između Sjedinjenih Američkih Država i Irana, a pregovori o konačnom sporazumu počeli u Švajcarskoj.
Međutim, ljudske i ekonomske posledice rata rasle su od početka sukoba, sa posledicama koje sežu daleko izvan regiona, piše Njujork tajms.
Troškovi rata i dalje se procenjuju dok počinje period od 60 dana predviđen za dalje pregovore. Evo šta je do sada poznato.
Broj žrtava
Prema dostupnim podacima, u sukobu je poginulo više od 3.000 Iranaca. Izrael navodi da je poginulo 26 njegovih državljana. Hiljade ljudi u obe zemlje su ranjene.
Američka vojska saopštila je da je poginulo 13 pripadnika njenih oružanih snaga.
Izrael je 18. marta obnovio napade na Liban u okviru šireg rata, a prema podacima libanskog Ministarstva zdravlja, tamo je poginulo oko 3.700 ljudi.
Napadi, uglavnom koje je izveo Iran, odneli su živote i širom Bliskog istoka, uključujući radnike iz zemalja Južne Azije u državama Persijskog zaliva.
Američka vojska ubila je trojicu indijskih civila, mornara, u napadu na trgovački brod u blizini Omana, što je dodatno zaoštrilo odnose između Sjedinjenih Američkih Država i Indije.
U najsmrtonosnijem poznatom incidentu sa civilnim žrtvama, američki raketni napad sravnio je sa zemljom jednu iransku školu, pri čemu je prvog dana rata poginulo najmanje 175 ljudi, prema navodima iranskih zvaničnika.
Finansijski troškovi
Iranska ekonomija bila je u ozbiljnim problemima i pre rata, ali je sada u slobodnom padu. Cene hrane i drugih osnovnih životnih namirnica naglo su porasle, a svakodnevni život postao je velika borba.
Razmere razaranja su ogromne. Prema podacima Iranskog društva Crvenog polumeseca, glavne humanitarne organizacije u zemlji, stotine škola i zdravstvenih ustanova oštećene su ili potpuno uništene tokom rata.
Za američke poreske obveznike i potrošače, cena rata iznosi najmanje 132 milijarde dolara, prema proceni kompanije Moody’s Analytics. Glavni ekonomista te kompanije Mark Zandi navodi da procena uključuje vojne izdatke, rast cena energije i sirovina, kao i povećanje kamatnih stopa.
Visoki zvaničnik Pentagona rekao je prošlog meseca pred Kongresom da su vojni troškovi porasli na oko 29 milijardi dolara. Ta procena ne uključuje cenu popravke više od deset američkih vojnih baza u regionu koje su oštećene u iranskim napadima.
U ukupne troškove treba uračunati i popravke, održavanje, kao i troškove stalnog angažovanja udarnih grupa nosača aviona na moru. „Košta mnogo novca samo održavanje svih ljudi i kompletne vojne infrastrukture raspoređene u tom području“, rekla je Linda Bilms, stručnjak za javne finansije i viši predavač na Harvard Kenedi školi.
Iran je takođe ozbiljno oštetio i drugu američku imovinu u regionu, uključujući vredan vojni avion za radarsko osmatranje koji se nalazio na pisti u Saudijskoj Arabiji, kao i kompleks Ambasade Sjedinjenih Američkih Država u Rijadu.
Cene energenata
Amerikanci su od početka sukoba platili oko 60 milijardi dolara više za benzin i dizel zbog rasta cena goriva, prema podacima „Iran War Energy Cost Tracker“ sa Univerziteta Braun. To znači da je svako domaćinstvo u proseku platilo oko 460 dolara više.
Kada su Sjedinjene Američke Države i Izrael započeli rat protiv Irana, prosečna cena goriva na američkim pumpama iznosila je 2,98 dolara po galonu, prema podacima Američkog automobilskog udruženja (AAA).
Od tada su cene goriva naglo porasle i sada se kreću oko četiri dolara po galonu.
Cene nafte skočile su nakon što je iranska vojska napala pojedine trgovačke brodove u Ormuskom moreuzu, ključnoj pomorskoj ruti za svetski transport. Time je poremećen globalni protok nafte, koja predstavlja osnovnu sirovinu za proizvodnju benzina.
Globalna referentna cena sirove nafte pala je nakon što je pre nekoliko dana objavljen okvirni mirovni sporazum. Trenutno se kreće oko 80 dolara po barelu, dok je u jednom trenutku u martu dostigla približno 120 dolara po barelu.
Visoke cene goriva potom su se prelile na čitav lanac troškova, povećavajući cene avionskih karata, transporta sirovina i gotovih proizvoda.
Poremećaji u svetskoj trgovini izazvani zatvaranjem Ormuskog moreuza podigli su i cene sirovina poput sumpora, koji je ključni sastojak pojedinih veštačkih đubriva.
U izveštaju koji je početkom meseca objavio Savet za spoljne odnose, Maksimo Torero Kalen, glavni ekonomista Organizacije Ujedinjenih nacija za hranu i poljoprivredu (FAO), upozorio je da će poremećaji u Ormuskom moreuzu imati posledice koje se „protežu daleko izvan poljoprivrede i dovode do viših cena hrane, veće inflacije u sektoru hrane, usporavanja privrednog rasta i povećanja gladi širom sveta“.
