Srpsko spomen obeležje u Norveškoj

Ove godine se navršava 75 godina od kako je 4200 srpskih i jugoslovenskih zarobljenika deportovano u Norvešku od strane nacističkih okupacionih sila u Jugoslaviji. Oni su poslati u Norvešku na prinudni rad i internirani u različite logore. Više od 2300 srpskih i jugoslovenskih zarobljenika je preminulo, ili je bilo ubijeno u Norveškoj. Broj nastradalih bi verovatno bio veći da nije bilo pomoći i podrške koju su zarobljenici dobili od norveškog stanovništva.

Sedamnaestog juna, u programu, koji organizuje Društvo Srba i prijatelja Srbije Bergen učestvovaće norveški istoričari: Knut Toresen, učesnik projekta Ministarstva spoljnih poslova Srbije Istina o Jasenovcu i Mihael Stoke, dugogodišnji istraživač Narvikcentra i veliki poznavalac teme jugoslovenskih i sovjetskih zarobljenika i prisilnih radnika u Drugom svetskom ratu u Norveškoj.

Premijerno će biti prikazan film pomognut od strane srpske zajednice u Norveškoj i Narvikcentra. Radi se o filmu bivšeg kustosa Muzeja Jasenovac i spomen područja Donja Gradina, Sime Brdara. Film Krst od krvi govori o tragičnoj sudbini braće Banjac u logoru na severu Norveške i krstu koji je Marjan ispisao krvlju svog brata Miloša.

“Ispred Društva Srba i prijatelja Srbije Bergen i kao nosilac projekta postavljanja memorijalne ploče posvećene nevinim žrtvama u nacističkim logorima u Norveškoj, želim da kažem da smo srećni što ćemo ploču otkriti u sklopu nacionalnog obeležavanja 75 godina od iskrcavanja prvih zatvorenika u Bergen koji se desio u noći između 13. i 14. juna 1942.

Želim da istaknem da je saradnja sa Simom Brdarom nastavljena  i po završetku filma, a biće ovekovečena i ovom memorijalnom pločom koja je izrađena u Kozarskoj Dubici i koja će biti postavljena na krstu u porti Ruske pravoslavne crkve u Bergenu. U kulturnom delu programa sviraće violinista bergenske filharmonije Aleksej Čerkasov.

U okolini Bergena postoji spomenik posvećen 27 ubijenih Srba. Norveški istoričari i dalje pokušavaju da utvrde imena 3 zatvorenika iz Užica za koja se zna da su stradala u Bergenu. Ploča koju otkrivamo u junu posvećena je svim nevinim žrtvama, pa i bezimenim i nadamo se da ćemo time uspostaviti tradiciju sećanja na nacističke žrtve i njihova stradanja. O tome možemo mnogo da naučimo od Norvežana kao i na primeru krsta na kamenu u steni na severu Norveške koji Norvežani osvežavaju crvenom bojom da ne izbledi”, kaže za Program za dijasporu RTS-a Dobrila Radulović, predsednica Saveza srpskih udruženja u Norveškoj.

Autor filma Krst od krvi, Simo Brdar kaže da je film nagrađen na festivalima u Krasnodaru (Rusija) i Dnjepropetrovsku (Ukrajina) i da je Ambasada Norveške u Beogradu dva puta imala prilog o ovom filmu na svom sajtu.

“Film je krenuo na dalek put skromnom premijerom u selu Klekovci, kod Kozarske Dubice, odakle su i braća Banjac. Svoju tihu misiju nastavlja sistemom grudve, okupljajući oko sebe sve veću pažnju i šaljući poruke i opomene šta se sve može desiti čovjeku ni krivom ni dužnom. I tako tiho ide na put opomene i sjećanja u Stokholm, Geteborg, Halmstat, Bergen, Kristijansand, Lilehamer, Oslo i još neke gradove u Norveškoj.

Činjenice nameću i same govore da kultura sjećanja nije samo istorijska, etička, moralna kategorija. Ona ima sasvim egzistencijalan karakter i često je pitanje opstanka ili nestanka i može se veoma fino i realno izražavati sa univerzalnom ljudskom porukom.

Saša Banjac, unuk Marjanov je realizovao oporuku svoga djeda. Iako sa fakultetskom diplomom, ostavio je posao u gradu i u svom rodnom selu uzgojio vinograd sjećanja na djeda i finu vinarijicu. U njoj čuva kamen donesen iz Saltdala, mjesta gdje se nalazi KRST OD KRVI. Saša u svojoj vinariji ima i kopiju filma Krst od krvi. Priča o vinu, vinu i krvi Isusovoj, Polarnom krugu, Klekovcima, krstu od krvi, nije samo sjećanje, ni kultura sjećanja, već život”,  kaže za Program za dijasporu RTS-a Simo Brdar.

Povodom obeležavanja 75 godina od deportacije zatvorenika iz tadašnje Jugoslavije u Norvešku, planirane su brojne aktivnosti u nekoliko gradova Norveške, od 14. do 23. juna.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.