Nekada davno, u vreme Hladnog rata, oko jugoslovenskih naroda i narodnosti bile su sile dva bloka.
Nuklearne glave bile su u rukama SAD i SSSR-a, ali prema ratnim planovima obe velike sile predviđeno je da se ako zatreba dostave saveznicama koje su imale dalekometne raketne i cevne artiljerijske sisteme.
Bila su to moćna sredstva – 1980-ih godina Bugarska je posedovala balističke rakete oka dometa 400 km sa nuklearnom glavom od 10 do 50 kt.
Članice Varšavskog ugovora (VU) imale su i rakete R17 dometa do 300 km sa glavom od 5-70 kt ili sa punjenjem sa nervnim otrovom VX. Natovci su u to vreme koristili rakete lens (Lance) dometa 129 km, naravno sa nuklearnim glavama ako visoka komanda naredi.
U poređenju sa blokovskim svetom potencijali JNA bili su izuzetno skromni – samo balističke rakete luna-M dometa do 68 km.
U VU taj raketni sistem je bio u divizijskoj artiljeriji, a u nekim zemljama u sastavu tenkovskih brigada prve linije, a u JNA brigadna artiljerija je imala samo haubice 122 mm ili 105 mm koje su pokrivale domete do nešto više od 11 km i maksimalno 17 km i višecevne lansere raketa dometa do više nego skromnih 8,5 km.
blokovski interesi da jna ne postane prejaka
Mitska priča o JNA kaže da je bila jača od svih, ali istina je da su u pogledu procene potencijala vatrene podrške po dubini protivnika sve blokovske države imale znatnu prednost tokom hladnoratovske ere.
Tokom 1950-ih godina svi na Balkanu i okolo imali su sličnu konvencionalnu ofanzivnu ratnu tehniku – tenkove i artiljerijska oruđa iz Drugog svetskog rata i mlazne borbene avione prve generacije.
Blokovski interesi bili su da JNA ne postane prejaka i da se svede na odbrambene zadatke. Trilateralna američka, britanska i francuska vojna pomoć 1950-ih godina pružena JNA bila je izdašna – primljene su stotine tenkova, samohodnih lovaca tenkova, haubica i razne tehnike od automata do aviona.
U to vreme težište moći JNA bila je avijacija. Pukovi jurišnika F-84G tanderdžet (Thunderjet) američkog porekla bili su jedan od glavnih aduta. Taj avion bio je zastareo u lovačkoj nameni, ali nosio je 1,5 t borbenog tereta pod krilima i šest mitraljeza sa 1.800 metaka 12,7 mm u nosu. Sa dve bombe od 500 kg i osam nevođenih raketnih zrna HVAR pri brzini od orijentaciono 550–610 km/h imao je taktički radijus od 323–382 km, dovoljno za udare iza linije balkanskog fronta.
zaštita ljubljanskih vrata
Amerikanci su od 1951. do 1958. godine preoružali deo jedinica JNA predviđen primarno za efikasnu odbranu sa težištem na zaštiti Ljubljanskih vrata koja su ako zarate blokovi bila prirodan pravac prodora tenkova „crvenih“ od Panonske ravnice do Trsta i doline reke Po.
Zato su jedinice JNA dobile tehniku za osam divizija KoV – 599 remontovanih tenkova M4A3 šerman, 319 novih tenkova M47 paton, 639 samohodnih lovaca tenkova 90 mm i 76 mm, 403 haubice 105 mm itd. Od sredstava velike moći iz tog doba na listi su bila 24 vučna oruđa 203 mm M2 dometa 16.930 m i 66 155 mm M2 long tom dometa 23.514 m.
Prema analizi borbene gotovosti JNA za 1959. godinu za 24 haubice 203 mm čuvalo se premalo municije – 857 metaka, prema normama računalo se da će se to utrošiti za samo četiri dana rata. Za 66 long tomova rezerve su bile 48.500 metaka za 91 dan rata.
CEO TEKST PROČITAJTE U NOVOM BROJU NEDELJNIKA KOJI JE OD ČETVRTKA, 23. APRILA, NA SVIM KIOSCIMA I NA NSTORE RS.
Nedeljnik #745Nedeljnik
