Na izmaku 2026. godine u južnoj Irskoj pojavio se novi srpski trag. Nova Eparhija britansko-irska SPC u južnom delu Smaragdnog ostrva, u mestu Кnokmakul kod grada Кorka, stvara i otvara novi srpski hram. Biće posvećen velikom srpskom ujedinitelju i osnivačku srpska pravoslavne crkve Svetom Savi.
Reklama
Istovremeno u državi Katar počele su pripreme za izgradnju velikog sportskog centra i stadiona, koji nosi ime srpskog tenisera i prvaka sveta Novaka Đokovića. U SAD država Srbija otvara Generalni konzulat u Majamiju.
Ovi novi srpski tragovi u svetu predstavljaju deo nacionalnog identiteta srpskog naroda i deo kulturne baštine Srba širom planete Zemlje.
Za Srbe može da se kaže da su po broju mali narod, ali po svojim tragovima i dostignućima na planeti Zemlji su veliki narod. Živimo i radimo na svim kontinentima. Srbi su u inostranstvu nazivani i obeležavani kao Bojki, Raci, Vaci, Veneti, Serbi, Sorabi, Beli Srbi, Lužički Srbi i Srbi. Kao narod kome su seobe bile usud Srbi su kao plemena sa severa Evrope stizala do juga Starog kontintnta i Male Azije. Potom su se iz matične države i otadžbinskih zemalja kretali kao iseljenici i gastarbajteri na Zapad i na Istok sveta. Zato se srpska imena, toponimi i materijalna kulturna dobra baština srpskog porekla nalaze na svim meridijanima. Srpska kulturna i duhovna baština u svetu je dokaz da je Srbija vekovima bila spona Istoka i Zapada, ali i u kojoj su opstajale vinčevksa, vizantijska i pravoslavna srpska kultura.
Zvanično država Srbija u inostranstvu ima stotinu diplomatsko-konzularnih, ali i pedesetak privrednih predstavništava. Ima i 28 eparhija Srpske pravoslavne crkve i najveći pravoslavni manastir Hilandar. Srbi samo u Evropi van otadžbinskih zemalja imaju 1.000 ambasada, konzulata, hramova, grobalja, spomenika, škola, biblioteka i zadužbina.
Dominiraju oko 680 vojnih memorijala i grobnica u dvadeset država Starog kontinenta i na desetine na ostalim kontinentima, koji čuvaju sećanja na stradale Srbe u dva svetska rata. Najveću kosturnicu Jidrihovice nedaleko od Karlovih Vari podigao je kralj Aleksandar Karađorđević 1931. godine. U njoj počivaju kosti 7100 Srba i 180 Rusa koji su postradali u logorima Prvog svetskog rata. Slede groblje Zejtinlik u Grčkoj i srpsko groblje u Velikom Međeru u Slovačkoj.
Sledeći istorijske puteve kretanja srpskog naroda kroz Stari kontinent otkrivamo da se najveći broj srpskih imena nalazi u slovenskim zemlja (Rusija i Poljska) i u državama gde su se Srbi zadržavali i živeli (Grčka, Makedonija, Mađarska, Rumunija).
U toponime srpskog porekla Istočne Evrope, na primer, ubrajaju se nazivi Sarbia, Bela Serbia, Nova Serbia, Slaveno-Serbia, Sarbinovo, Sarbka, Sarbskie Huby, Serbin, selo u Slavjanskom rejonu Rusije. U Poljskoj nalazi se moderan grad i jezero sa etnonimom Serb, naime Sarbske ili Sarbske jezero.
U slovenskim zemljama svoje spomenike, ikone, biste i spomen-ploče imaju srpski velikani Sveti Sava, Petar Petrović Njegoš, Vuk Karadžić, Mihailo Pupin, Nikola Tesla, Milutin Milanković. Rusija svetinje pravoslavnog sveca Save drži u glavnom hranu Argangleskom saboru u Kremlju i u dva manastira. Podigla je i spomenike grofu Savi Vladislaviću, grofu Mihajlu Miloradoviću i caru Ivanu Vasiljeviču Groznom , ruskom vladaru srpskog porekla po majci.
Zapadna Evropa srpski narod kroz svoju istoriju naziva Seurbi, Sevri ili Sorbo. Imena srpskog porekla ima u Italiji (Serbarija), Skandinavija (Sorbo), Francuska (Serban) i Nemačka (Serbica). Neki istoričari tvrde da je i nemačka prestonica Berlin, nekad bila srpska varoš, koji su joj dali ime „Grad na bari”. Srpsku baštinu u velikoj meri neguje Austrija. Samo u Beču postoji 40 verifikovanih destinacija srpskog porekla.
Nama tačnih naučnih podataka o srpskim tragovima u svetu. Postoje, međutim, istraživanja koja ukazuju na brojnost srpskih toponima. Američka naučnica Marinel Mandreš sa Univerziteta Vilfrid Lorijer u svom eseju „Srpski toponimi u Severnoj Americi”, u SAD i Kanadi, tvrdi da postoji 53.000 tragova o prisustvu Srba u Americi.
„Nazivi srpskog porekla dodeljeni su naseljima, planinama, rekama, dolinama, rudnicima, zdanjima i hramovima od strane prvih doseljenika ili određeni od načelnika pošti ili preduzetnika” – utvrdila je dr Marinel Mandreš. Među najbrojnijim srpskim imenima u SAD i Kanadi su Sveti Sava i Nikola Tesla. Istraživač Miodrag Kreculj iz Minhena tvrdi da na Starom kontinentu ima najmanje 100.000 srpskih toponima. Sveti Sava je širom sveta služio Bogu, a Nikola Tesla se školovao u evropskim gradovima, pa imaju svoje hramove, zadužbine i spomenike. Sveti Sava je narodni svetac, a Srbi su svetosavski narod.
I za SAD se može reći da je zemlja Svetog Save, jer se tako zovu prva srpska crkva i prvi manastir, ali i većina drugih srpskih tragova. U Americi postoje i naselja koja se zovu Beograd, Tesla, Srbin i Balkan.
U Srednjoj i Južnoj Americi postoji Eparhija buenos-ajerska SPC. Na afričkom tlu SPC ima svoje crkve i parohije u JAR i Bocvani. A u Egiptu i Izraelu je Serbian tauer kao deo manastirskog kompleksa Svetog Save. Na severu kontinenta su srpska vojnička groblja u Tunisu, Alžiru i Maroku.
Azijski centar srpskih tragova je Turska, u kojoj danas živi oko 400.000 ljudi poreklom sa srpskih prostora. U Istanbulu se nalaze Beogradska kapija i Beogradska šuma, a u Izmiru bista genija Nikole Tesle. Srpske tragove imaju i Kina i Japan.
Na Petom kontinentu postoji srpska ambasada, srpski generalni konzulat, ali i 37 parohija Srpske pravoslavne crkve, kao i gradska četvrt Serb Piter u Sidneju. Sveti Sava i u Australiji dominira među srpskim tragovima. Tako se zove glavna Saborna crkva SPC. U Sidneju se gradi Srpski pravoslavni koledž Sveti Sava. Pored sveca đeneral Draža Mihailović u portama srpskih hramova ima svoje spomenike.
Možemo se složiti sa pretpostavkom da u svetu, dakle van otadžbinskih zemalja, danas ima najmanje 150.000 srpskih toponima materijalne baštine srpskog naroda. To je naše nacionalno blago koje kao celina nije dovoljno poznato srpskom narodu.
Ne može i ne treba da se srpska materijalna i duhovna kultura rasuta po svetu vraća iz inostranstva kući u Srbiju. Ona treba da živi u nama i sa nama. Ova monografija je moj prilog i mog izdavača, kuće Prometej da se srpska i materijalna i duhovna baština rasuta širom sveta popiše, naučno obradi i vrati u život kroz informisanje i obrazovanje naših ljudi.
Želim da ovo bude knjiga razumevanje srpskog nacionalnog bića i srpske kulture na planeti Zemlji.
Autor dr Marko Lopušina
