Na današnji dan 1932. godine je otvoren Mauzolej u češkom mestu Jindrihovice, u kome je sahranjeno 7100 srpskih oficira, vojnika i civila, stradalih u Prvom svetskom ratu. Srpko vojničko groblje u Jindrihovicama je po nekim tumačenjima najveće srpsko vojničko groblje.
Reklama
Spomen-kosturnica Jindrihovice (Mauzolej) i Srpsko vojničko groblje, su mesta stradanja srpskih zarobljenika za vreme Prvog svetskog rata, za vreme Austrougarske. Nalazi se u današnjoj Češkoj Republici blizu granice sa Nemačkom, u malom mestu Jindrihovice udaljenom oko 25 kilometara od čuvene banje Karlove Vari i u blizini nekadašnjeg logora Jindrihovice. U njemu je za vreme Prvog svetskog rata bio najveći koncentracioni logor na teritoriji tadašnje Austrougarske. Kroz logor je prošlo oko 60.000 zarobljenika. U logoru je najviše bilo Srba oko 40.000. Jedino su Srbi ovde, pored vojnika imali i svoje civile.
Za ovo stratište Srba malo ko u Srbiji zna. Zvanična srpska istorija skoro da ih ne pominje. Poznato je da smo mi Srbi skloni da sasvim zaboravimo mučeništvo i žrtvovanje naših predaka. Posećuju ga retke srpske ekskurzije, poneki državni službenik i potomci stradalih u logoru. Skoro nijedna srpska turistička agencija nema u svom programu, posete Češkoj, obilazak mauzoleja u Jindrihovicama.
Zarobljeni srpski vojnici na ratištu i civili pokupljeni u pohodu u logor su dopremani železnicom. Do samog logora svi oni su morali da pešače još 30 km. Zarobljenika je bilo iz svih krajeva Srbije, a najviše iz Šumadije i Valjevskog kraja.
U logoru je bio težak život. Bili su dobro čuvani od bekstva i svakodnevno izloženi surovom logorskom režimu. Samo srpski logoraši bili su prinuđeni da rade i najteže poslove. Radili su u kamenolomu, gradili hemijsku fabriku u Sokolovu, gradu udaljenom oko 20 km, u koji su odlazili i vraćali se pešice. Gradili su prugu, železnički most, uređivali puteve, regulisali vodotoke, kopali vodovod, zidali rezervoar za vodu u logoru, radili poljoprivredne poslove na imanjima itd.
Iscrpljivani teškim radom, slabom ishranom, hladnoćom i zarazama koje su harale, svakodnevno je umiralo oko 40 ljudi. Svakog dana u 15 časova tužna povorka sa umrlima je išla do obližnje zajedničke grobnice, u kojoj su polagana tela umrlih svih uzrasta, a prazni mrtvački sanduci su vraćani nazad. Dešavalo se da se u tim sanducima sutradan nađu oni koji su ih nosili a od iscrpljenosti umrli istog dana u logoru. Najstariji srpski civil koji je ovde umro imao je 92 godine, pravoslavni sveštenik, a najmlađi, njegov praunuk, samo 8 godina.
Mauzolej se nalazi nedaleko od mesta Jindrihovice na ogoljenom brdu, a samo oko objekta rastu četinari, doneti sa Hilandara. Na ovom mestu je, za vreme Prvog svetskog rata, izgrađen rezervoar za vodu, ali je taj komad zemljišta, posle rata, češki predsednik Masarik poklonio kralju Aleksandru, da posluži kao kosturnica u koju je planirano da se prenesu posmrtni ostaci srpskih vojnika i civila.
Godine 1926. kraljica Marija je organizovala eshumaciju posmrtnih ostataka iz cele zapadne Češke, kako bi svi stradali bili sakupljeni na jednom mestu. Srpsko vojno groblje (mauzolej) u Jindrihovicama je osveštano 8. jula 1932. pod pokroviteljstvom Tomaša Garika Masarika, Predsednika Čehoslovačke i Kralja Jugoslavije Aleksandra I.
Do 1937. godine ukupno je smešteno 7.570 posmrtnih ostataka srpskih i ruskih vojnika i to 7.381 Srba i 189 Rusa. Posmrtni ostaci stradalnika stavljeni su u drvene kovčege (79 h 30 h 30 cm) i smešteni u kosturnicu. Do 1940. godine preneseno je iz Holandije još 89 posmrtnih ostataka srpskih vojnika, tako da je konačno u ovu spomen-kosturnicu smešteno 7.659 zemnih ostataka postradalih ljudi.
Međutim, ni do danas sva tela nisu ekshumovana. Pored ove spomen-kosturnice, u jednoj šumi na oko 5 km udaljenosti i sada postoji deo groblja sa oko 1.600 grobova, od kojih je preko 100 srpskih. Groblje je bilo zaboravljeno. Pre dvadestak godina, otkrio ga je, sasvim slučajno Dejan Ranđelović.
Od Drugog svetskog rata, pa do 1994. godine, liturgija na ovom svetom mestu ni jednom nije služena. Poslednji koji ju je, pre ove duge pauze služio, bio je Vladika Niški Dositej, koga su kasnije ustaše ubile u Jasenovcu. Samo, četiri puta u godini, na Zadušnice, služi se Parastos. Tada se pomenu sva znana imena onih koji su tu ispustili dušu.
Godine 2009. na Vidovdanskom komemorativnom skupu u Jindrihovicama brojnim srpskim i ruskim građanima obratio se arhiepiskop Čeških zemalja i Slovačke, vladika Hristifor, nakon liturgije kojom je načalstvovao uz sasluživanje srpskog pravoslavnog sveštenika u Češkoj Srđana Jablanovića. Skupu se obratio i Ambasador Republike Srbije u Pragu Vladimir Vereš. Arhiepiskop Hristifor posetio je inače niz srpskih manastira na Kosovu i Metohiji u vreme njihovog najvećeg stradanja, i kasnije u Češkoj svedočio o razaranju tamošnjih pravoslavnih svetinja. Dana 28. juna 2010. godine, na Vidovdan , u prisustvu Ambasadora Republike Srbije i čelnika ruskog konzulata u Karlovim Varima, bogosluženje su vodili srpski i ruski crkveni velikodostojnici, arhimandrit Sergej iguman Onufrije i praški paroh protojerej Srđan Jablanović. Uz veliki broj srpskih i ruskih građana, u liturgiji je učestvovao muški hor Akademac iz Novog Sada.
Velika je nesebičnost i upornost gospodina Ranđelovića koji je godinama finansirao i održavao spomenički kompleks u skladu sa svojim mogućnostima. Ranđelović je i predsednik Pravoslavne omladine u Češkoj, organizacije koja je više puta čistila i održavala spomen-kosturnicu Jandrihovice. Na inicijativu nekolicine Srba osnovano je udruženje Vidovdan koje ima za cilj obnavljanje i održavanje srpskih grobalja na teritoriji Češke. Potrebno je rešavanje problema u vezi Srpskog groblja udaljenog pet kilometara od Mauzoleja, odnosno rešenje imovinskih problema, kao i gradnja crkve (koja je postojala) ili manastira, i obnova i oživljavanje celine spomeničkog kompleksa od izuzetnog značaja.
Izvor: FB Rojalistički klub
