Na obali Save, na prostoru nekadašnjeg ustaškog logora smrti Jasenovac, uzdiže se Kameni cvet – spomenik koji nije samo arhitektonsko delo, već tiha opomena i znak da se stradanje više nikada ne sme zaboraviti. Podignut u znak sećanja na ubijene Srbe, Jevreje, Rome i antifašiste u sistemu logora Nezavisne Države Hrvatske, ovaj spomenik danas stoji kao jedno od najvažnijih mesta memorije na prostoru bivše Jugoslavije.
Reklama
Kameni cvet je delo arhitekte Bogdana Bogdanovića i svečano je otkriven je 60 godina, 4. jula 1966. godine, tgačno na mestu nekadašnjeg logorskog kompleksa. Autor ga je opisao kao „znak večitog obnavljanja” – spomenik čija je unutrašnja, kripta okrenuta žrtvama, iz čije se tamne utrobe simbolično izvija put ka svetlosti, suncu, životu i slobodi. Oblik cveta, raširenog u betonu, ne govori o smrti kroz direktne motive, već kroz suptilan prelaz iz tame u otvorenost, kao poziv da se život nastavi, ali bez poricanja onoga što se dogodilo.
Na severnoj strani kripte postavljena je bronzana ploča sa stihovima iz poeme „Jama” Ivana Gorana Kovačića – jednog od najpotresnijih književnih svedočanstava o ratnim zločinima i ljudskoj patnji. Ti stihovi, urezani u metal, nisu samo literarni citat, već glas onih koji nisu mogli da govore: logoraša, žrtava, dece. Čitav prostor oko spomenika uređen je tako da podseća na put logoraša – od železničkih pragova do travnatih površina koje kriju tragove nekadašnjeg stratišta.
Koncentracioni logor Jasenovac osnovan je u avgustu 1941. godine kao sistem od više međusobno povezanih logora. U njegovom sastavu nalazilo se i selo Donja Gradina preko Save, gde su logoraši prevoženi na mesto likvidacije; danas se na tom prostoru nalazi 105 grobnih polja, koja ćute, ali jasno svedoče o masovnim ubistvima. Prema podacima Zemaljske komisije Hrvatske iz 1945. godine, broj žrtava Jasenovca procenjuje se na između 500.000 i 600.000, dok kasnije procene iz šezdesetih i sedamdesetih godina govore o oko 700.000 ubijenih – oko 500.000 Srba, 33.000 Jevreja, 40.000 Roma i 127.000 antifašista, među kojima je veliki broj dece. Tačan broj nikada neće moći biti utvrđen; u svakom broju kriju se ime, lice, nečiji prekinuti život.
Na razmere zločina u NDH tokom rata ukazivao je i nemački diplomata i specijalni izaslanik za jugoistočnu Evropu Herman Nojbaher, koji je u svojim izveštajima pisao da je politika prema pravoslavnom stanovništvu bila zasnovana na masovnom progonu i uništenju. Upravo zato Kameni cvet danas nije samo „spomenik jedne epohe”, već mesto na kojem se čita istorija – u tišini, bez patetike, ali sa jasnom svešću da su u tom prostoru pokušali da unište čitave zajednice. Svaki dolazak na to mesto je mali čin poštovanja prema žrtvama i jasna poruka da zaborav ne može biti odgovor na zločin.
Izvor: Rasejanje.info
