Stav Branka Dimovića Dimeskog iz Norveške
Genocid koji je nad srpskim narodom počinila Nezavisna Država Hrvatska tokom Drugog svetskog rata predstavlja jedan od najmračnijih zločina u evropskoj i svetskoj istoriji. Manje je poznato da su nacistički logori u Norveškoj, gde su poslati brojni Srbi, takođe bili mesta sistematskog uništavanja. Prema dostupnim podacima, u nacističkom logorima ubijeno je 200 maloletne srpske dece, dok je oko 2.700 Srba mučki ubijeno u logorima smrti.
Reklama
Narodna skupština Srbije već godinama ima pred sobom Predlog deklaracije o genocidu NDH nad Srbima, Jevrejima i Romima tokom Drugog svetskog rata.
Smatram da je krajnje vreme da Narodna skupština konačno usvoji Rezoluciju o genocidu nad Srbima u NDH, kao i da se u javnom i državnom prostoru uspostavi jasan odnos prema istorijskim činjenicama.
Pored toga, neophodno je osnovati Memorijalni centar genocida nad Srbima u NDH, koji bi na dostojanstven način čuvao sećanje na sve nevine žrtve. Jednako je važno i da se odredi Dan sećanja na srpske žrtve genocida u NDH i u nacističkim logorima u Norveškoj tokom Drugog svetskog rata, kako bi buduće generacije imale jasno i trajno upozorenje o stradanjima koja su oblikovala našu istoriju.
Potrebno je krajnje ozbiljno pristupiti temi stradanja Srba tokom Drugog svetskog rata, i onih koji su poslati u nacističke logore u Norveškoj.
Važno je jasno istaći da je teritorija Norveške, pod nacističkom okupacijom, u više navrata služila kao ispostava šireg genocidnog sistema koji je započet nad srpskim narodom u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.
Uprkos tome, pojedini istraživači i javni delatnici koji se godinama bave stradanjem Srba u tim logorima nikada nisu nedvosmisleno ukazali da se radilo o genocidu. Umesto toga, tema je neretko bila uklopljena u narativ posleratnog „bratstva i jedinstva”, u kojem je težina srpskog stradanja svesno umanjivana radi političke stabilnosti, dok je uloga žrtve koju je srpski narod podneo potiskivana iz javnog diskursa.
Posebno treba naglasiti činjenicu da se određeni broj pripadnika ustaškog pokreta, prema dostupnim istorijskim dokumentima, dobrovoljno prijavljivao i bio angažovan kao straža u nacističkim logorima u Norveškoj. Njihova uloga u zločinima nad Srbima u tim logorima potvrđena je kroz više svedočenja norveških stražara, do kojih sam došao tokom istraživanja. Ta svedočenja govore o brutalnom postupanju prema srpskim logorašima, mučenjima, kao i o ubijanjima maloletne srpske dece – činjenicama koje su duboko potresne, ali o kojima se decenijama nije govorilo.
Foto: arhiva B. Dimović-Dimeski
Na osnovu svedočenja nacističkih čuvara jasno je da su Srbi u logorima bili sistematski dehumanizovani, predstavljani kao „zaostali”, „necivilizovani” i čak „slični životinjama”.
Nacisti i njihovi saradnici gledali su na srpske logoraše kao na nižu vrstu, opasnu i bezvrednu, kojoj se nije smelo prići bliže od tri koraka. Ovakav stav bio je deo rasne ideologije koja je Srbe svrstavala u kategoriju podljudi, što je služilo kao opravdanje za surovosti, mučenja i masovna pogubljenja.
U okviru mog istraživanja posebno naglašavam činjenicu da je ubijanje srpske dece u Norveškoj tokom Drugog svetskog rata gotovo osam decenija sistematski izostavljano iz javnog sećanja, istoriografije i zvaničnih narativa. Ovaj zločin, iako dokumentovan, nije dobio mesto koje zaslužuje.
Jedno od svedočenja nacista daje potresan uvid u ono što se dešavalo:
„Sledećih deset dečaka je pozvano napred, i tako se nastavilo dok svi nisu bili ubijeni. Sećam se da je mnogo dečaka od 13-14 godina padalo na kolena i molilo za život, ali su bez razmišljanja bili streljani. Dešavalo se da metak samo okrzne, a oni bi ipak pali u grob. Povikao sam: ‘Ali oni su još živi!’, ali su me odmah povukli unazad i zapretili pištoljem”
„Nemci su govorili da ti zarobljenici imaju zaraznu bolest, ali istina je da su oni bili samo deca…”
Ovo svedočenje potvrđuje da su maloletna srpska deca bila namerno i sistematski ubijana, a da je taj deo istorije više od 80 godina ostajao u senci — bez javne rasprave, bez udžbenika, bez naučnih radova, bez spomenika.
Žalosno je što Narodna skupština Srbije još uvek nije usvojila deklaraciju o genocidu nad srpskim narodom u NDH. Smatram tragičnim što i danas, više od osam decenija nakon stravičnih događaja, kao narod imamo problem da jasno i institucionalno imenujemo ono što se desilo. To je, u velikoj meri, posledica dugogodišnje ideologije Brozove Jugoslavije, u kojoj su određeni istorijski relikti ostali prisutni do današnjeg dana. Oni i dalje zauzimaju značajan prostor u javnom životu, utiču na interpretacije istorije, obmanjuju srpski narod ili odbijaju da preuzmu odgovornost za decenije ćutanja o srpskom stradanju.
Došlo je vreme da se o ovim činjenicama govori otvoreno i jasno, pre svega zbog generacija koje dolaze posle nas. Ukoliko kao narod ne imenujemo zločine i ne obezbedimo trajno sećanje na žrtve, ostavljamo mogućnost da se istorijska nepravda ponovi.
Govoriti istinu o stradanju srpskog naroda nije samo moralna dužnost, već i obaveza prema potomcima, kako bi razumeli prošlost i sprečili buduće ponavljanje zločina.
Za portal Rasejanje.info Branko Dimović Dimeski
